Zachowek – jak odzyskać pieniądze, które należą się po śmierci bliskiej osoby?

Utrata bliskiej osoby to zawsze bardzo bolesne doświadczenie. Niestety, oprócz żałoby, często pojawiają się również kwestie majątkowe, które mogą prowadzić do nieporozumień rodzinnych.

– Wiele osób jest przekonanych, że jeśli zostały pominięte w testamencie albo majątek został przepisany na kogoś za życia, nie mogą już nic zrobić. W takich sytuacjach kluczową rolę odgrywa instytucja zachowku, której celem jest ochrona interesów najbliższych członków rodziny zmarłego. W praktyce sprawy o zachowek bardzo często dotyczą kwot od kilkudziesięciu tysięcy złotych do nawet 200 000 zł lub więcej – wyjaśnia Michał Łuszczyński, radca prawny z Wąbrzeźna.

Czym jest zachowek i komu przysługuje

Zachowek to roszczenie pieniężne przysługujące najbliższym członkom rodziny spadkodawcy, w sytuacji gdy zostali pominięci przez zmarłego w testamencie lub otrzymali mniej, niż wynikałoby to z przepisów. Do osób uprawnionych do zachowku należą: dzieci spadkodawcy, małżonek, rodzice spadkodawcy – jeśli zmarły nie miał dzieci.

W praktyce oznacza to, że nawet jeśli cały majątek – np. mieszkanie lub dom – został przepisany na jedną osobę, pozostali najbliżsi mogą domagać się wypłaty odpowiedniej sumy pieniężnej.

Zachowek przysługuje także wtedy, gdy majątek został przepisany za życia

Wiele osób błędnie zakłada, że darowizna dokonana za życia rozwiązuje sprawy majątkowe i uniemożliwia dochodzenie roszczeń przez innych członków rodziny.

Tymczasem darowizny dokonane za życia spadkodawcy mogą być doliczane do spadku. Dodatkowo osoba, która otrzymała nieruchomość w darowiźnie np. mieszkanie lub dom, może być zobowiązana do zapłaty zachowku. Oznacza to, że przekazanie majątku za życia nie zawsze wyłącza obowiązek rozliczenia z pozostałymi członkami najbliższej rodziny zmarłego.

Ile wynosi zachowek

Zachowek wynosi co do zasady: połowę wartości udziału spadkowego, który przysługiwałby przy normalnym dziedziczeniu wynikającym z ustawy; dwie trzecie wartości udziału spadkowego – jeżeli uprawniony jest małoletni lub trwale niezdolny do pracy.

Przykład: Jeżeli mieszkanie jest warte 600 000 zł, a zmarły miał dwoje dzieci i przekazał całość tylko jednemu z nich, drugie dziecko może mieć prawo nawet do 150 000 zł lub więcej – w zależności od okoliczności.

Ile jest czasu na dochodzenie zachowku

Roszczenie o zachowek nie jest bezterminowe, jednak wiele osób wciąż ma możliwość jego dochodzenia. Termin dochodzenia zachowku wynosi co do zasady: 5 lat od ogłoszenia testamentu lub od śmierci spadkodawcy.

W praktyce oznacza to, że nawet kilka lat po śmierci bliskiej osoby nadal można skutecznie dochodzić należnych pieniędzy. Co istotne, prawidłowa analiza sprawy pozwala ustalić dokładny termin i ocenić, czy roszczenie nadal przysługuje.

Od kogo można żądać zapłaty zachowku

Zapłaty zachowku można domagać się od: spadkobiercy, zapisobiercy windykacyjnego, osoby, która otrzymała darowiznę, Jeżeli nie dojdzie do dobrowolnej zapłaty, możliwe jest dochodzenie zachowku na drodze sądowej.

Jak wygląda dochodzenie zachowku w praktyce

Proces dochodzenia zachowku obejmuje kilka etapów: ustalenie kręgu spadkobierców, ustalenie wartości majątku spadkowego, analiza darowizn dokonanych za życia, obliczenie należnej kwoty zachowku, wezwanie do zapłaty, w razie potrzeby – skierowanie sprawy do sądu. W wielu przypadkach już samo profesjonalne wezwanie do zapłaty przygotowane przez radcę prawnego prowadzi do polubownego rozwiązania sprawy.

Najczęstsze sytuacje, w których przysługuje zachowek

W praktyce najczęściej występują sytuację, w których rodzic przepisał mieszkanie tylko na jedno dziecko, sporządzono testament pomijający dzieci zmarłego czy też dokonano darowizny nieruchomości za życia spadkodawcy. W każdej z nich możliwe jest skuteczne odzyskanie przysługujących należności pieniężnych.

Zachowek to realne pieniądze, które można odzyskać

Wiele osób nie dochodzi swoich praw, ponieważ nie wiedzą, że przysługuje im zachowek, obawiają się postępowania sądowego, nie znają wartości majątku, a także są przekonane, że nic już nie można zrobić. Tymczasem w wielu przypadkach możliwe jest skuteczne odzyskanie znacznych kwot. Obowiązujące przepisy chronią najbliższych członków rodziny przed całkowitym pominięciem w dziedziczeniu, a instytucja zachowku stanowi jedno z najważniejszych narzędzi tej ochrony.

Porad w tym i innych zakresach udziela radca prawny Michał Łuszczyński. Nr tel.: 723 645 621; https://kancelarialuszczynski.pl.

(red), fot. ilustracyjne